Prof. Dr. Özcan Balat’ın Gaziantep’teki polikliniği için hazırlanan bu bilgilendirme, HPV aşıları hakkında en sık sorulan soruları açıklamaktadır. Dokuzlu aşının içeriği, yaşa göre uygulama takvimi, koruyuculuğun anlamı ve olası yan etkiler aşağıda ayrı başlıklarla ele alınmıştır. Kişisel aşılama planı; ilk doz yaşı, önceki aşı kayıtları, bağışıklık durumu ve kullanılan ürünün güncel ruhsat bilgileri birlikte değerlendirilerek oluşturulur.
HPV aşısı nedir, neyi önlemeyi amaçlar?
HPV, insan papilloma virüsünün kısaltmasıdır. Bazı tipleri genital siğillere, bazıları kalıcı enfeksiyon geliştiğinde kanser öncüsü değişikliklere ve kanserlere yol açabilir. Aşılama yeni enfeksiyonları önlemeyi amaçlar; mevcut HPV enfeksiyonunu temizleyen veya gelişmiş lezyonu tedavi eden bir uygulama değildir. En fazla yarar virüsle karşılaşmadan önce sağlanır. Aşılama yalnızca kadınlar için düşünülmez; erkek çocukların aşılanması da uluslararası önerilerde yer alır.
HPV aşı tipleri ve dokuzlu aşının içeriği
İkili, dörtlü ve dokuzlu ifadeleri aşının hedeflediği HPV tipi sayısını belirtir. Dokuzlu aşı Gardasil 9, daha geniş tip kapsamına sahip seçeneklerden biridir; ülkelerin programları ve ürün erişimi farklı olabilir. Aşıda canlı HPV bulunmaz: bağışıklık yanıtı oluşturmak için virüsün dış yapısını taklit eden, enfeksiyon oluşturmayan L1 proteinlerinden virüs benzeri parçacıklar kullanılır. Bu nedenle aşı HPV enfeksiyonu yapmaz. “İçinde dokuz virüs var” yerine “dokuz HPV tipine karşı koruma hedefleniyor” demek daha doğrudur.
| Aşı tipi | Hedeflenen HPV tipleri |
|---|---|
| İkili | 16, 18 |
| Dörtlü | 6, 11, 16, 18 |
| Dokuzlu | 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 |
Dokuz HPV tipinin önemi nedir?
Dokuzlu aşıda yer alan 16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58 yüksek riskli HPV tipleridir. 6 ve 11 ise genital siğillerin büyük bölümünden sorumlu tiplerdir. Aşının kapsamı, tüm HPV tiplerini içermez. Bu ayrım, hem koruyuculuk oranlarını anlamak hem de aşıdan sonra rahim ağzı taramasının neden devam ettiğini kavramak açısından önemlidir.
Koruyuculuk yüzdesi: yaklaşık %90 ne demektir?
Amerikan Kanser Derneği, zamanında uygulanan aşıların HPV ile ilişkili kanserlerin yaklaşık %90’ına neden olan tiplere ve genital siğillerin yaklaşık %90’ına karşı koruma sağladığını belirtir. Bu, her kişide tüm kanserlere karşı %90 garanti anlamına gelmez. EMA’nın aktardığı klinik çalışmada dokuzlu aşının, eklenen beş tipe (31, 33, 45, 52, 58) bağlı hastalıklara karşı etkinliği yaklaşık %97 bulunmuştur. Bu çalışma sonucu ile toplumdaki önlenebilir kanser payı farklı ölçümlerdir; birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Önceden maruziyet ve hangi sonucun ölçüldüğü elde edilen yararı etkiler.
15 yaş sınırı: iki doz kimler için uygundur?
CDC/ACIP şemasında belirleyici olan ilk dozun yapıldığı yaştır. İlk dozu 9–14 yaşta, yani 15. doğum gününden önce alan ve bağışıklık baskılanması bulunmayan kişilerde iki doz önerilir: ilk doz ve 6–12 ay sonra ikinci doz. İki doz arasındaki süre 5 aydan kısaysa üçüncü doz gerekir. İkinci doz sırasında 15 yaşın doldurulmuş olması tek başına üç doza geçmeyi gerektirmez. İlk dozunu tam 15 yaşında alan kişi ise üç doz grubundadır.
Üç doz nasıl uygulanır?
Gardasil 9 ürün bilgisinde 15 yaş ve üzerinde başlanan seri için 0, 2 ve 6. ay şeması yer alır. “0. ay”, ilk aşının yapıldığı gündür. CDC/ACIP üç doz şemasını 0, 1–2 ve 6. ay olarak tanımlar. Bu nedenle ikinci doz için görülen bir ve iki aylık ifadeler farklı kaynakların tariflerinden kaynaklanabilir. Randevular ürün bilgisine göre planlanmalıdır. Bağışıklığı baskılanmış kişilerde iki dozluk yaş kuralı otomatik uygulanmaz; CDC/ACIP 9–26 yaş için üç doz önerir.
| İlk doz yaşı / durum | Takvim |
|---|---|
| 9–14 yaş, bağışıklık baskılanması yok | CDC/ACIP: 0 ve 6–12. ay |
| 15 yaş ve üzeri, aşılaması uygun kişi | Gardasil 9: 0, 2 ve 6. ay |
| Bağışıklık baskılanması | Yaşa ve klinik duruma göre özel plan; CDC/ACIP 9–26 yaşta 3 doz |
Bir doz gecikirse veya erken yapılırsa ne olur?
Doz arası uzadığında seriye baştan başlamak gerekmez; eksik dozlar tamamlanır. Üç doz şemasında CDC/ACIP’nin asgari aralıkları birinci–ikinci doz arasında 4 hafta, ikinci–üçüncü arasında 12 hafta ve birinci–üçüncü arasında 5 aydır. Bunlar rutin randevu hedefleri değil, dozların geçerliliğini değerlendiren alt sınırlardır. Gereğinden erken yapılan dozun tekrarı gerekebilir. Aşı kartınızdaki kesin tarihlerle değerlendirme yapılması, gereksiz tekrarları önler.
Aşı nasıl yapılır?
Gardasil 9, 0,5 mL dozda kas içine uygulanır; üst kolun deltoid bölgesi veya uyluğun ön-yan bölgesi kullanılabilir. Sağlık personeli uygulama öncesinde önceki dozları ve alerji öyküsünü değerlendirir. Enjeksiyon sonrasında bayılmaya bağlı yaralanmaları azaltmak için yaklaşık 15 dakika oturarak veya uzanarak gözlem önerilir. Aşı bir sağlık kuruluşunda, uygun saklama ve uygulama koşullarında yapılmalıdır.
HPV aşısı güvenli mi, yan etkileri neler?
HPV aşıları geniş klinik çalışmalar ve kullanım sonrası güvenlik izlemiyle değerlendirilmiştir. En sık görülen etkiler enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık ve şişliktir; baş ağrısı, bulantı, baş dönmesi veya hafif ateş görülebilir. Çoğu kısa sürelidir. Enjeksiyonla ilişkili bayılma özellikle gençlerde olabilir. Nadir de olsa ciddi alerjik reaksiyon gelişebilir; nefes darlığı, boğazda şişme veya yaygın alerjik belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Önceki doza ya da bileşenlere ciddi alerji mutlaka bildirilmelidir. Güvenli olması, hiç yan etki olmayacağı anlamına gelmez.
Kısırlık, gebelik ve özel durumlar
CDC’nin güvenlik değerlendirmeleri HPV aşılarının üreme sorunlarına yol açtığını gösteren kanıt bulunmadığını belirtir. Gebelik sırasında aşılama önerilmez; kalan dozlar gebelik sonrasına ertelenir. Gebelik bilinmeden doz yapılmış olması tek başına paniğe neden olmamalı, takip eden hekimle paylaşılmalıdır. Bağışıklığı baskılayan hastalıklar ve tedaviler, önceki ciddi alerjiler ve mevcut akut hastalıklar görüşmede değerlendirilmelidir.
Uluslararası kuruluş ve dernekler ne öneriyor?
Kuruluşların önerileri aynı değildir ve Türkiye’deki ürün ruhsatının yerine geçmez. CDC/ACIP rutin aşılamayı 11–12 yaşta önerir; 9 yaşta başlanabilir, eksik aşılar 26 yaşa kadar tamamlanır. 27–45 yaşta karar seçilmiş kişiler için bireyselleştirilir. Amerikan Kanser Derneği 9–12 yaşta aşılamayı öne çıkarır, 26 yaşa kadar tamamlama önerir; 26 yaş üstü için rutin aşılama önermez. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), program düzeyinde 9–20 yaş kızlar ve kadınlar için bir veya iki doz, 21 yaş üzeri kadınlar için altı ay arayla iki doz seçeneği tanımlar. Bağışıklığı baskılanmış kişilerde en az iki, mümkünse üç doz önerir. WHO’nun azaltılmış doz yaklaşımı, kişinin kendi kararıyla reçete edilen seriyi bırakması anlamına gelmez; ulusal uygulama ve ürün bilgisi esas alınmalıdır.
Aşıdan sonra HPV testi ve smear gerekli mi?
Aşılama, rahim ağzı kanseri taramasının yerini almaz. Aşı tüm yüksek riskli HPV tiplerini kapsamaz ve önceden edinilmiş enfeksiyonları tedavi etmez. Bu nedenle yaşa, önceki sonuçlara ve kişisel risklere uygun HPV testi veya smear takibi sürdürülmelidir. Pozitif HPV testi olan bir kişide aşının sağlayabileceği ek yarar ve mevcut bulgunun takibi ayrı konulardır; aşı olmak kontrol randevularını bırakmak için gerekçe değildir.
Gaziantep’te Prof. Dr. Özcan Balat ile aşılama planını görüşürken
Varsa aşı kartınızı, önceki dozların tarihlerini ve ürün adını yanınıza alın. Bağışıklık sistemini etkileyen hastalıkları, ilaçları, gebelik durumunu ve ciddi alerji öyküsünü paylaşın. Gaziantep’te Prof. Dr. Özcan Balat ile görüşmenizde kişisel aşılama takvimi ile rahim ağzı tarama planını birlikte değerlendirebilirsiniz. Randevu ve uygulama süreci hakkında bilgi almak için poliklinik iletişim kanallarını kullanabilirsiniz. Kaynak kontrol tarihi: 14 Ekim 2026.
Prof. Dr. Özcan Balat’a Sorabileceğiniz Sorular
- İlk doz yaşıma ve önceki doz tarihlerime göre kaç doza ihtiyacım var?
- Bağışıklık durumum aşılama takvimini değiştiriyor mu?
- Daha önce HPV pozitifliği veya farklı bir HPV aşısı varsa nasıl ilerlemeliyim?
- Aşı sonrasında tarama ve kontrol planım nasıl olmalı?
Bilimsel Kaynaklar
Kaynaklar, genel tıbbi açıklamaları desteklemek için verilmiştir; kişisel tedavi önerisi yerine geçmez.
Prof. Dr. Özcan Balat ile İletişim
Muayene ve görüşme süreçleri hakkında bilgi almak için iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
İletişim Bilgileri